Nhân kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (01/10/1876 – 01/10/2026), cùng nhìn lại cuộc đời và sự nghiệp của một chí sĩ yêu nước, nhà hoạt động cách mạng, nhà báo, nhà văn hóa tiêu biểu; người đã dành trọn cuộc đời cho dân tộc, cho Nhân dân và để lại một nhân cách lớn trong lịch sử Việt Nam hiện đại.

Sinh ra tại Quảng Nam trong một gia đình có truyền thống nho học, Huỳnh Thúc Kháng sớm bộc lộ tư chất thông minh, ham học và có chí hướng. Năm 1900, ông đỗ Giải nguyên; năm 1904 đỗ Tiến sĩ. Nhưng trước vận nước đứng trước nhiều thử thách, con đường mà ông lựa chọn không phải là bước vào chốn quan trường, mà là dấn thân tìm hướng canh tân đất nước, nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí, cải thiện dân sinh.

Cùng các sĩ phu yêu nước đương thời, trong đó có Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp, cụ Huỳnh Thúc Kháng tham gia tích cực vào phong trào Duy Tân. Từ giáo dục, kinh tế đến đời sống xã hội, những hoạt động của cụ đều hướng tới mục tiêu khơi dậy tinh thần tự lực, mở mang tri thức và nâng cao đời sống Nhân dân. Với cụ, muốn đất nước tiến bộ trước hết phải bắt đầu từ việc khai mở nhận thức của con người, xây dựng một xã hội coi trọng thực học, thực nghiệp và tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng.

Con đường hoạt động yêu nước ấy đưa cụ Huỳnh Thúc Kháng đến những năm tháng tù đày khắc nghiệt. Năm 1908, cụ bị bắt và bị đày ra Côn Đảo. Suốt 13 năm trong lao tù, hoàn cảnh khắc nghiệt không làm lay chuyển ý chí và khí tiết của người chí sĩ. Trái lại, đó còn là khoảng thời gian cụ tiếp tục học tập, suy ngẫm, trao đổi với những người cùng chí hướng và giữ vững niềm tin vào tương lai của dân tộc.

Trở về sau những năm tháng lưu đày, cụ Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục con đường đấu tranh vì dân, vì nước bằng những phương thức phù hợp với hoàn cảnh. Trên nghị trường, cụ kiên trì lên tiếng về những vấn đề liên quan đến quyền lợi của Nhân dân. Trên mặt báo, cụ sử dụng tiếng nói của báo chí như một phương tiện để nâng cao dân trí, cổ vũ tinh thần dân tộc và bảo vệ những quyền lợi chính đáng của người dân.

Năm 1927, báo Tiếng Dân ra đời tại Huế dưới sự sáng lập và điều hành của cụ Huỳnh Thúc Kháng. Trong nhiều năm hoạt động, tờ báo trở thành diễn đàn thể hiện quan điểm, chính kiến của một nhà báo luôn đặt lợi ích của đất nước và Nhân dân làm trọng. Qua đó, hình ảnh cụ Huỳnh Thúc Kháng không chỉ được ghi nhận với tư cách một chí sĩ yêu nước mà còn là một nhà báo có bản lĩnh, một trí thức có trách nhiệm trước thời cuộc.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ở tuổi đã cao, cụ vẫn nhận lời tham gia Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Bộ Nội vụ; sau đó được giao trọng trách Quyền Chủ tịch nước khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp. Trong thời điểm chính quyền cách mạng còn non trẻ, đất nước đứng trước nhiều khó khăn, thử thách, cụ Huỳnh Thúc Kháng đã đem uy tín, bản lĩnh và kinh nghiệm của mình góp sức vào công cuộc xây dựng, củng cố chính quyền và bảo vệ nền độc lập vừa giành được.

Một trong những dấu ấn sâu đậm trong cuộc đời hoạt động của cụ là tinh thần đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên những khác biệt cá nhân. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng gửi gắm cụ phương châm “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”. Đó không chỉ là lời giao nhiệm vụ trong một hoàn cảnh lịch sử đặc biệt, mà còn thể hiện sự tin tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với bản lĩnh, khí tiết và nhân cách của một bậc chí sĩ.

Tháng 12/1946, khi cuộc kháng chiến toàn quốc bước vào giai đoạn cam go, cụ Huỳnh Thúc Kháng được cử làm Đặc phái viên của Chính phủ đi kinh lý miền Trung, tuyên truyền đường lối kháng chiến, kiến quốc và động viên đồng bào, chiến sĩ. Trên hành trình thực hiện nhiệm vụ, cụ lâm bệnh nặng và qua đời tại Quảng Ngãi ngày 21/4/1947.

Cuộc đời cụ Huỳnh Thúc Kháng khép lại, nhưng những giá trị mà cụ để lại vẫn còn nguyên ý nghĩa. Đó là lòng yêu nước, thương dân; là bản lĩnh trước thử thách; là sự kiên định với những điều mình tin là đúng; và trên hết là tinh thần tận tụy phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Năm 2012, cụ Huỳnh Thúc Kháng được truy tặng Huân chương Sao Vàng, ghi nhận những cống hiến to lớn đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.

Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng không chỉ là dịp ôn lại một chặng đường lịch sử, tưởng nhớ một nhân cách lớn, mà còn là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân hôm nay suy ngẫm về trách nhiệm của mình trước cộng đồng, quê hương và đất nước.

Từ tấm gương của cụ Huỳnh Thúc Kháng, những giá trị như tận tụy với công việc, gần dân, trọng dân, giữ gìn khí tiết, đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng và không ngừng học tập, rèn luyện vẫn là những phẩm chất có ý nghĩa thiết thực trong đời sống hôm nay.

Đó cũng là những giá trị cần được tiếp tục lan tỏa trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân phường Hoành Sơn; góp phần xây dựng tinh thần đoàn kết, trách nhiệm, kỷ cương và khát vọng cống hiến, chung sức xây dựng quê hương ngày càng văn minh, giàu đẹp.

Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng - để nhớ một con người đã sống trọn với non sông, và để hôm nay tiếp nối những giá trị tốt đẹp bằng chính trách nhiệm của mỗi chúng ta.